Yuddha Kanda Sarga 55 – yuddhakāṇḍa pañcapañcāśaḥ sargaḥ
ēṣa śāstā ca gōptā ca nētā ca yudhi sammataḥ |
bhūtikāmaśca mē nityaṁ nityaṁ ca samarapriyaḥ || 3 ||
ēṣa jēṣyati kākutsthau sugrīvaṁ ca mahābalam |
vānarāṁścāparānghōrānhaniṣyati parantapaḥ || 4 ||
parigr̥hya sa tāmājñāṁ rāvaṇasya mahābalaḥ |
balaṁ santvarayāmāsa tadā laghuparākramaḥ || 5 ||
tatō nānāpraharaṇā bhīmākṣā bhīmadarśanāḥ |
niṣpētū rakṣasāṁ mukhyā balādhyakṣapracōditāḥ || 6 ||
rathamāsthāya vipulaṁ taptakāñcanakuṇḍalaḥ |
mēghābhō mēghavarṇaśca mēghasvanamahāsvanaḥ || 7 ||
rākṣasaiḥ saṁvr̥tō bhīmaistadā niryātyakampanaḥ |
na hi kampayituṁ śakyaḥ surairapi mahāmr̥dhē || 8 ||
akampanastatastēṣāmāditya iva tējasā |
tasya nirdhāvamānasya saṁrabdhasya yuyatsayā || 9 ||
akasmāddainyamāgacchaddhayānāṁ rathavāhinām |
vyasphurannayanaṁ cāsya savyaṁ yuddhābhinandinaḥ || 10 ||
vivarṇō mukhavarṇaśca gadgadaścābhavatsvanaḥ |
abhavatsudinē cāpi durdinaṁ rūkṣamārutam || 11 ||
ūcuḥ khagā mr̥gāḥ sarvē vācaḥ krūrā bhayāvahāḥ |
sa siṁhōpacitaskandhaḥ śārdūlasamavikramaḥ || 12 ||
tānutpātānacintyaiva nirjagāma raṇājiram |
tadā nirgacchatastasya rakṣasaḥ saha rākṣasaiḥ || 13 ||
babhūva sumahānnādaḥ kṣōbhayanniva sāgaram |
tēna śabdēna vitrastā vānarāṇāṁ mahācamūḥ || 14 ||
drumaśailapraharaṇā yōddhuṁ samavatiṣṭhata |
tēṣāṁ yuddhaṁ mahāraudraṁ sañjajñē harirakṣasām || 15 ||
rāmarāvaṇayōrarthē samabhityaktajīvinām |
sarvē hyatibalāḥ śūrāḥ sarvē parvatasannibhāḥ || 16 ||
harayō rākṣasāścaiva parasparajighāṁsavaḥ |
tēṣāṁ vinardatāṁ śabdaḥ samyugē:’titarasvinām || 17 ||
śuśruvē sumahān krōdhādanyōnyamabhigarjatām |
rajaścāruṇavarṇābhaṁ subhīmamabhavadbhr̥śam || 18 ||
udbhūtaṁ harirakṣōbhiḥ saṁrurōdha diśō daśa |
anyōnyaṁ rajasā tēna kauśēyōddhūtapāṇḍunā || 19 ||
saṁvr̥tāni ca bhūtāni dadr̥śurna raṇājirē |
na dhvajā na patākā vā varma vā turagō:’pi vā || 20 ||
āyudhaṁ syandanaṁ vā:’pi dadr̥śē tēna rēṇunā |
śabdaśca sumahāṁstēṣāṁ nardatāmabhidhāvatām || 21 ||
śrūyatē tumulē yuddhē na rūpāṇi cakāśirē |
harīnēva susaṅkruddhā harayō jaghnurāhavē || 22 ||
rākṣasāścāpi rakṣāṁsi nijaghnustimirē tadā |
parāṁścaiva vinighnantaḥ svāṁśca vānararākṣasāḥ || 23 ||
rudhirārdrāṁ tadā cakrurmahīṁ paṅkānulēpanām |
tatastu rudhiraughēṇa siktaṁ vyapagataṁ rajaḥ || 24 ||
śarīraśavasaṅkīrṇā babhūva ca vasundharā |
drumaśaktiśilāprāsairgadāparighatōmaraiḥ || 25 ||
harayō rākṣasāścaiva jaghnuranyōnyamōjasā |
bāhubhiḥ parighākārairyudhyantaḥ parvatōpamāḥ || 26 ||
harayō bhīmakarmāṇō rākṣasān jaghnurāhavē |
rākṣasāstvapi saṅkruddhāḥ prāsatōmarapāṇayaḥ || 27 ||
kapīnnijaghnirē tatra śastraiḥ paramadāruṇaiḥ |
akampanaḥ susaṅkruddhō rākṣasānāṁ camūpatiḥ || 28 ||
saṁharṣayati tānsarvānrākṣasānbhīmavikramān |
harayastvapi rakṣāṁsi mahādrumamahāśmabhiḥ || 29 ||
vidārayantyabhikramya śastrāṇyācchidya vīryataḥ |
ētasminnantarē vīrā harayaḥ kumudō nalaḥ || 30 ||
maindaśca dvividaḥ kruddhāścakrurvēgamanuttamam |
tē tu vr̥kṣairmahāvēgā rākṣasānāṁ camūmukhē || 31 ||
kadanaṁ sumahaccakrurlīlayā hariyūthapāḥ |
mamanthū rākṣasānsarvē vānarā gaṇaśō bhr̥śam || 32 ||
ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīyē ādikāvyē yuddhakāṇḍē pañcapañcāśaḥ sargaḥ || 55 ||
